|
|
Bolesne piersi
artykuł lek. med. Rafała Koczorowskiego
Bolesność piersi jest jednym z najczęstszych objawów powodujących zaniepokojenie kobiety i skłaniających do wizyty u lekarza.
Gdy lekarz na podstawie badań nie wykrywa zmian chorobowych w budowie piersi, w zależności od objawów może stwierdzić u pacjentki mastodynię bądź mastalgię. Przeważnie są to objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS od ang. premenstrual syndrome) lub zespołu bolesnego miesiączkowania (łac. dysmenorrhoea).
Często jednak mastodynia czy mastalgia wiążą się z występowaniem chorób piersi, takich jak dysplazja.
Mastalgia czy mastodynia?
Objaw zwany mastalgią rozpoznajemy u kobiet, u których występują tylko i wyłącznie dolegliwości bólowe. Gdy możemy ustalić związek bolesności piersi z cyklem miesiączkowym lub cyklem przyjmowanych leków hormonalnych (antykoncepcja, hormonalna terapia zastępcza), rozpoznajemy mastalgię cykliczną. Jeżeli takie związki nie są uchwytne, mamy do czynienia z mastalgią acykliczną.
Mastodynia występuje wtedy, gdy oprócz bólów pacjentka zauważa obrzęk lub powiększenie piersi.
Różnicowanie pomiędzy tymi dolegliwościami często sprawia dosyć duże trudności. Problemem jest określenie stopnia nasilenia bolesności piersi. Niektóre pacjentki określają ból jako niewielki dyskomfort, inne opisują go jako "niemożliwy do zniesienia". Wynika to zarówno z różnego nasilenia dolegliwości, ale również z indywidualnego stopnia wrażliwości na ból.
Stopień powiększenia gruczołów sutkowych oraz odczuwanie nasilenia obrzęku jest również sprawą indywidualną. Niektóre z pań nie zwracają bowiem uwagi na powiększenie piersi, inne niepokoją się nawet przy niewielkich zmianach. Niekiedy zresztą powiększenie jest tak duże, że kobiety są zmuszone do noszenia biustonosza większego o 1-2 rozmiary.
Przede wszystkim wywiad i badanie fizykalne
Wyniki badań podpowiadają lekarzowi dalsze postępowanie i sposób leczenia zależny od przyczyny dolegliwości. Dlatego też podczas wizyty lekarz, przeprowadzając wywiad, ustala następujące informacje:
- częstotliwość występowania bolesności piersi oraz cykliczność pojawiania się tych objawów,
- natężenie i czas trwania dolegliwości bólowych,
- ewentualny związek z cyklem miesiączkowym,
- obecność czynników zaostrzających, takich jak: przyjmowane leczenie hormonalne, zaburzenia cyklu miesiączkowego czy też ciąża.
Aby stwierdzić, czy budowa piersi jest prawidłowa, lekarz może zalecić - w zależności od wieku pacjentki - badanie mammograficzne (u kobiet powyżej 35. roku życia) lub ultrasonograficzne (u kobiet młodszych).
Leczenie
Leczenie bolesności piersi powinno być prowadzone przez lekarza po ustaleniu przyczyny wystąpienia tego objawu oraz stwierdzeniu lub braku obecności innych chorób. W większości przypadków wystarcza łagodzenie niepokojących dolegliwości oraz uspokojenie pacjentki. W razie konieczności użyteczne są także preparaty przeciwbólowe. Warto też wspomnieć o niehormonalnym preparacie Mastodynon N chętnie stosowanym w leczeniu bolesności piersi.
Farmakologiczne leczenie mastalgii i mastodynii polega przede wszystkim na zablokowaniu niekorzystnego działania hormonów z grupy estrogenów (głównie estronu i estradiolu) na piersi. Najczęściej stosowane są tabletki antykoncepcyjne, które blokując produkcję i wydzielanie gonadotropin (FSH i LH) przez przysadkę mózgową, pośrednio wpływają na obniżenie produkcji estrogenów w jajnikach. W leczeniu mastodynii i mastalgii można także zastosować hormony z grupy progesteronu (gestageny). Mają one bowiem działanie antagonistyczne w stosunku do estrogenów - nasilają procesy ich dezaktywacji w tkankach organizmu. Gestageny są podawane najczęściej doustnie, ale można je także stosować bezpośrednio na skórę piersi, w postaci żelu lub roztworu. Takie postępowanie charakteryzuje wysoka skuteczność terapeutyczna, gdyż progesteron, wchłaniając się przez skórę, osiąga dwudziestokrotnie wyższe stężenie w tkankach piersi niż w surowicy krwi.
Leczeniem dodatkowym, często zalecanym przez lekarzy, bywa także postępowanie mające na celu zmniejszenie obrzęku i tkliwości piersi. Wykorzystuje się w tego rodzaju terapii pochodne spironolaktonu - leku z grupy preparatów moczopędnych. W leczeniu bolesności sutków niekiedy stosuje się także witaminy: A, E oraz z grupy B.
Niepokojące objawy
Kobieta powinna skontaktować się z lekarzem (rodzinnym, ginekologiem lub ginekologiem - endokrynologiem), gdy:
- odczuwa ból piersi występujący jednostronnie,
- spostrzegła pojawienie się nowego, nie badanego wcześniej guzka lub powiększenie się guzka wyczuwalnego wcześniej podczas samokontroli,
- zauważyła nie występujący wcześniej wyciek z brodawki,
- stwierdziła powiększenie węzłów chłonnych pachowych.
Zwróć się do lekarza również wtedy, gdy:
- nie potrafisz wykonać samokontroli swoich piersi,
- masz już ponad 45 lat i jeszcze nie wykonywałaś mammografii.
Jeżeli odczuwasz dolegliwości:
- Wyeliminuj ze swojej diety potrawy i napoje zawierające kofeinę i teofilinę (kawę, herbatę czarną i zieloną, kakao, czekoladę, napoje o typie coli oraz tzw. napoje energizujące).
- Ogranicz spożycie pokarmów zawierających tłuszcze.
- Podczas "domowego" leczenia przeziębień unikaj stosowania leków zawierających kofeinę. Chociaż mechanizm nasilania zmian w piersiach, powodowany przez metyloksantyny (teofilinę, kofeinę), nie jest do końca poznany, to lepiej "na zimne dmuchać".
- Możesz zażywać olej wiesiołka dwuletniego (Oenothera biennis L), gdyż zawiera korzystnie działający kwas tłuszczowy: cis-linolowy, a także inne zioła, np. Agnus Castus (preparat Strodan), Galium Aparine.
Hormony a piersi
Rozwój i cykliczne zmiany w piersiach podlegają regulacji hormonalnej. Dlatego zaburzenia hormonalne są najczęstszą przyczyną chorób kobiecych piersi.
- W okresie pokwitania piersi rozwijają się pod wpływem hormonów produkowanych w osi podwzgórze - przedni płat przysadki mózgowej - jajnik. Do prawidłowego rozwoju konieczna jest także insulina oraz prawidłowy poziom hormonów tarczycy.
- Podczas każdego cyklu miesiączkowego, na 3-4 dni przed wystąpieniem krwawienia miesiączkowego, brak progesteronu oraz czynnościowa przewaga estrogenów powodują zatrzymanie wody, co objawia się zwiększonym napięciem, a także powiększeniem się sutków. Po miesiączce, na skutek niskiego poziomu hormonów płciowych następuje cofanie się zmian oraz utrata wody. Dlatego badania piersi, od samokontroli aż po mammografię, powinny być wykonywane zaraz po miesiączce.
- W czasie ciąży hormony wydzielane przez przysadkę, jajniki (ciążowe ciałko żółte), łożysko (estrogeny, progesteron, prolaktyna, laktogen łożyskowy oraz HCG-gonadotropina łożyskowa przygotowują tkankę gruczołową piersi do produkcji mleka. Sygnałem wyzwalającym produkcję mleka jest porodowy spadek stężenia estrogenów i progesteronu. Podlega on regulacji prolaktyny, zaś wydzielanie mleka reguluje oksytocyna (hormon tylnego płata przysadki mózgowej).
- Po menopauzie na skutek spadku poziomu hormonów płciowych następuje stopniowa inwolucja (zanik) tkanki gruczołowej piersi.
Co warto wiedzieć o budowie piersi?
- Każda pierś jest zbudowana z 6 do 10 płatów rozmieszczonych promieniście. Każdy z nich zawiera płaciki tkanki gruczołowej, rozsiane w podścielisku tkanki tłuszczowej oraz luźnej tkanki łącznej. Za wielkość piersi odpowiada ilość tkanki podporowej (a więc tkanki tłuszczowej łącznej), zaś masa tkanki gruczołowej u większości kobiet jest podobna.
- Przewody wyprowadzające płacików w obrębie każdego płata łączą się ze sobą i tworzą jeden z 6-10 przewodów głównych. Te zaś biegną w kierunku otoczki brodawki, gdzie skręcają pod kątem 90o i uchodzą w brodawce.
- Płaty nie są w piersi rozmieszczone równomiernie. Więcej płatów znajduje się w częściach bocznych, a szczególnie górno-bocznych. Tam też najczęściej lokalizuje się zarówno dysplazja piersi, jak i rak.
"Klinika ffx" 4 (kwiecień) 2000
|
|
|
