Tlenek węgla (CO) to niewidoczna i podstępna trucizna. Jest bezbarwnym i bezwonnym gazem, powstającym wskutek niepełnego spalania węgla czy drewna, przy niedostatecznym dopływie tlenu. Również używany w gospodarstwie domowym gaz świetlny zawiera około 10-15% tlenku węgla, a spaliny samochodowe (przy czynnym silniku na jałowym biegu) - około 4-13%.

Mechanizm zatrucia polega na wiązaniu tlenku węgla z hemoglobiną w tzw. tlenkowęglową hemoglobinę (karboksyhemoglobinę), przy jednoczesnym wyparciu tlenu z tego połączenia. W ten sposób zostaje zaburzony proces oddychania, przez wyłączenie hemoglobiny z transportu tlenu. W przebiegu zatrucia zostaje zakłócone oddychanie tkankowe przez blokowanie swoistego enzymu - oksydazy cytochromowej - zwłaszcza w komórkach centralnego układu nerwowego. Głównym narządem "atakowanym" w ostrych zatruciach tlenkiem węgla jest mózg, który najwięcej "cierpi" w wyniku długotrwałej ekspozycji, niedotlenienia, obrzęku, drobnych wynaczynień, kwasicy metabolicznej.

Dzieci, a szczególnie noworodki i małe niemowlęta, zatruwają się ciężej niż osoby dorosłe. Mają one bowiem znaczącą ilość hemoglobiny płodowej, która wiąże dwukrotnie więcej tlenku węgla niż zwykła hemoglobina. Ciężej zatruwają się również dorośli pracujący z dużym wysiłkiem, a nieświadomi narażenia.

Objawy zatrucia nie są charakterystyczne. Ciężkość ich zależy nie tylko od wartości tlenkowęglowej hemoglobiny we krwi, ale przede wszystkim od stężenia tlenku węgla w powietrzu wdychanym, czasu trwania narażenia i od aktywności ruchowej poszkodowanego.

zatrucie przebiega z niewielką dusznością, zmniejszeniem ostrości widzenia, bólami głowy, kołataniem serca. W miarę upływu czasu pojawiają się: pobudzenie, wymioty, utrata orientacji, postępujące zaburzenia świadomości, zaburzenia oddychania, mimowolne ruchy gałek ocznych, tzw. gałki oczne "pływające", nierówność źrenic, przyspieszenie i zaburzenie rytmu serca, obniżenie ciepłoty ciała, drgawki, śpiączka, niekiedy zmiany skórne.

Powikłaniami ciężkiego zatrucia mogą być uszkodzenia pnia mózgu pod postacią sztywności ciała, niezborności, drżenia, upośledzenia mimiki, zaburzeń mowy, uszkodzenia mięśnia sercowego, wątroby, nerek, zakrzepowego zapalenia naczyń krwionośnych.

Pierwsza pomoc polega na usunięciu zatrutego z pomieszczenia i szybkim transporcie do szpitala. W ciężkich stanach zatrucia trzeba zastosować komorę hiperbaryczną. Jest to metoda leczenia czystym tlenem, podawanym pod zwiększonym ciśnieniem, w warunkach szpitalnych. O skuteczności tej metody świadczą wyleczenia chorych w ciężkim stanie klinicznym, skrócenie czasu śpiączki, łatwiejsze opanowanie obrzęku mózgu i zaburzeń rytmu serca, zmniejszenie występowania ciężkich zaburzeń neurologicznych. Ważne jest maksymalne skrócenie czasu od narażenia do zastosowania leczenia w komorze hiperbarycznej.

W szpitalu możliwe jest także przeprowadzenie badań laboratoryjnych dla określenia ciężkości zatrucia. Leczenie szpitalne jest konieczne w każdym przypadku zatrucia tlenkiem węgla, zapobiega ono bowiem ewentualnym powikłaniom.

• Przy ogrzewaniu piecowym należy dozorować otwarte paleniska i czynność zamykania pieca.
  
  
• Nie wolno pozostawiać dzieci przy czynnych, otwartych piecykach gazowych, powinno się kontrolować każdorazowe ich wejście do łazienki czy kuchni. Dziecko z prostej ciekawości może odkręcić kurek gazu w kuchni czy butli w domku kempingowym na wczasach.
  
  
• Nie należy pozostawiać czynnego silnika spalinowego w garażu (nawet otwartym).
  
  
• Nie powinno się zostawiać kluczyków samochodowych w zasięgu dziecka. Może ono uruchomić silnik w garażu.
  
  
• Nie wolno dokonywać żadnych napraw przy pracującym silniku.
  
  
• Miły wieczór przy kominku może skończyć się tragicznie, jeśli nie będziemy pamiętać o sprzątnięciu paleniska po zakończeniu wieczoru.
  
  
• Nie wolno wpadać w panikę, kiedy znajdziemy dziecko lub dorosłego z objawami zaburzenia świadomości w kuchni, łazience lub garażu. Należy jak najszybciej przystąpić do udzielania pierwszej pomocy.

Przeczytaj więcej w nowym serwisie medigo.pl